Trefniant Addysgu Yn Defnyddio Cerdd

pablo (1)

Pwrpas y blognod hwn yw i ystyried trefniant posib wrth ddefnyddio cerddi i ddatblygu darllen gan gyfuno sawl elfen o wahanol dulliau addysgu iaith. Nid ydwyf yn bwriadu tunnu sylw atynt yn y post yma ond cyfeirio ydw i at y dulliau gellir ymchwilio yma ac yma.

Cam 1 – Yn gyntaf, mae’n bwysig dethol cerdd sy o fewn gallu ieithyddol eich disgyblion ac yn well byth os yw’n rhan o uned o waith cyfredol.  Mae’r cam yma mor bwysig i lwyddiant defnyddio cerddi yn debyg iawn i ddethol unrhyw ddeunyddiau darllen. Yn delfrydol, bydd digon yn y gerdd i’r disgyblion i allu deall geirfa unigol a phatrymau cyfarwydd ond hefyd rhannau sy’n fwy heriol.  Oherwydd bod cerddi o’r fath yn brin iawn yn y sector cyfrwng Saesneg, dw i nawr yn datblygu cyfres fy hunan er mwyn sicrhau’r cyd-bwysedd iawn. Dyma enghraifft isod:

Penwythnos

Cam 2 – Yn ail, a chyn mynd ati i gyflwyno’r gerdd, rhaid ystyried yn fanwl pa eirfa neu rhannau o’r gerdd bydd yn herio’r disgyblion mwyaf.  Gyda’r geirfa yma, dylid creu ymarferion ymosod i gyflwyno’r geirfa yn gyntaf gan gynnwys defnyddio’r geirfa mewn cyd-destunau amrywiol.  Dyma rhai syniadau isod:

Ymosod Geirfa

Cam 3 – Ar ôl paratoi yn ofalus yn y ffordd yma, bydd y disgyblion yn barod i ymdopi gyda’r gerdd yn hyderus gan adael mwy o bwer meddwl i ddadansoddi a thrafod o gwmpas y gerdd. Yn fy marn i mae cyflwyno’r gerdd mewn ffyrdd gwahanol a mwy nag unwaith cyn mynd ati i ddadansoddi ac ymateb yn hanfodol. Bydd angen amser rhwng y cyflwyniadau amrywiol er mwyn i’r syniadau cydio heb ddrysu’r disgyblion gormod achos mae trin a thrafod gerdd yn waith caled ac mae’n bwysig osgoi emosiynau negyddol.  Dyma rhai syniadau am y rhan cyflwyno.

  • Gwylio neu wrando ar gyflwyniad o’r gerdd. Isod mae adnodd datblygais fy hun yn eitha rhwydd yn defnyddio Adobe Voice.  Mae ShowMe neu ExplainEverything yr un mor rhwydd i’w defnyddio. Mae darllen y gerdd ar goedd i’r disgbylion yn ddigonol ond mae defnyddio technoleg fel hyn yn cynnig ychydig mwy achos gellir dechrau bwydo rhywfaint o syniadau yn weledol a chlywedol.

Cam 4 – Yn dilyn clywed y gerdd sawl tro, mae’n bwysig i roi cyfle i’r disgyblion darllen a dod i afael a’r gerdd. Eto, mae sawl ffordd o wneud hyn ond yn fy marn i mae amrwyiaeth o weithgareddau gwahanol yn well na glynnu at jest darllen fel dosbarth neu ar goedd. Dyma rhai syniadau posib gyda’r rhai cyntaf yn canolbwyntio ar ynganiad a’r lleill ar y mynegiant:

  • Darllen fel dosbarth yn ail-ddweud ar ôl yr athro/awes (Dril ail-adrodd)
  • Darllen llinell a wedyn disodli elfen (Dril disodli) EG Es i i’r parc trampolin nos Wener.  Ble est ti nos Wener? Es i i’r disgol nos Wener. Ac efallai datblygu dril o gwmpas rhain.
  • Darllen fel cadwyn o gwmpas y dosbarth. (Dril cadwyn)
  • Ping Pong – fesul gair, mae’r parau yn dweud gair yr un i fynd drwy’r gerdd.
  • Mewn grwpiau, ymarfer darllen y gerdd mewn lleisiau gwahanol. Gellir rhoi pecyn o gardiau i bob grwp yma gyda gwahanol opsiynnau: canwr opera, person swil, person gor-cyffrous ayyb.
  • Mewn grwpiau, cyd-adrodd y gerdd gan ddefnyddio ystymiau i gyfleu’r rhannau mae’n nhwn deall.
  • Datblygu cyflwyniad dramatig.
  • Recordio darlleniad o’r gerdd gan ddefnyddio apiau neu ffôn symudol. Yma gellir gwau i mewn tasg gwerthuso ar sail meini prawf.

Cam 5 – Yn y cam yma, rydym yn gallu teimlo bod y disgyblion wedi dod i afael ag ynganiad a rhywfaint o’r cynnwys yn eitha da ac mae’n dechrau teimlo’n gyfarwydd. Nawr yw’r amser i ddechrau datblygu sgiliau dadansoddi ac efallai edrych tu ôl i’r arwyneb.  Wrth gwrs, mae yna dwy elfen i gysidro, sef cynnwys ac arddull. Nawr o’m safbwynt i mae’r ddwy yn bwysig iawn ond y cynnwys sy’n dod yn gyntaf bob tro i ddysgwyr ac ni ellir wir disgwyl iddynt ymateb i’r arddull yn rhy gynnar yn y broses ac efallai na fydd digon yn y gerdd bob tro i gyfeirio ato. Ar y llaw arall, mae trafod yr arddull yn rhoi cyfle euraidd i datblygu mwy o iaith darged a helpu’r disgyblion cysyklltu gyda’r hyn maent yn gwneud eisioes yn eu gwersi mamiaith. Isod mae nifer o syniadau am y cam hwn:

  • Creu tabl gyda phenawdau megis, enw, berf, ansoddair, cysylltair ac ati a gofyn i’r disgyblion mynd trwyddi a dosbarthu’r geiriau.
  • Tasg disodli – dethol geirfa penodol a gofyn i’r disgyblion dod o hyd i geiriau arall fydd yn ffitio. Yn y modd yma, maen nhw’n ail-ysgrifennu a dechrau meddwl am pam mae’r awdur wedi defnyddio’r geiriau maen nhw wedi ac efallai mynegi barn syml trwy cytuno neu anghytuno am y geiriau. (Bydd angen strwythr i wneud hyn wrth gwrs)
  • Ysgrifennu ffeithiau o’r gerdd yn y trydydd person. Nawr maent yn dechrau arall eirio a disgrifio’r cynnwys.
  • Holi amrywiaith o gwestiynau ffeithiol am y gerdd – Ble aeth e nos Wener? Gyda pwy aeth e? Sut roedd y tywydd? Ydy e’n hoffi gwaith cartref? Beth wnaeth e ar ddydd Sadwrn?
  • Datblygu holi ac ymateb i gwestiynau o gwmpas y gerdd- Wyt ti’n mynd i barc trampolin? Gyda pwy wyt ti’n mynd? Wyt ti’n cytuno am waith cartref? Pam? Wyt ti’n hoffi’r gerdd? Pam? Pa bennill wyt ti’n hoffi mwyaf? Pam? Beth ydy dy hoff air yn y gerdd? Pam?

Cam 6 – Ar ôl gwneud y camau uchod i gyd yn drylwyr, mae’n bosib i ddechrau disgwyl ymateb estynedig i’r gerdd. Yma, rydyn ni’n ceisio asesu faint o’r gerdd maen nhw nawr yn deall o’r gerdd. Hefyd, dylen nhw gallu ymateb drwy mynegi barn neu drafod elfennau o’r gerdd (gan gynnwys arddull os yn bosib – sawl llinell mewn pennill, oes odli, cyflythreniad ayyb) Eto, mae dewis eang o ffyrdd i cwbwlhau’r cam yma ac mae’n bwysig i beidio gor-lwytho. Yn fy marn i, dylen ni dewis un o’r canlynol yn unig neu rhoi dewis o dwy neu dri a gadael i’r disgyblion dewis p’un sy orau ‘da nhw:

  1. Adolygiad ar lafar am y gerdd.
  2. Adolygiad ysgrifenedig am y gerdd.
  3. Tasg darllen a deall – sgwrs gyda’r athro/awes am y gerdd.
  4. Tasg darllen a deall – llenwi holiadur am y gerdd.
  5. Sgwrs grwp am y gerdd
  6. Creu poster/taflen am y gerdd o dan penawdau gwahanol

Wrth gwrs, mae llawer mwy o syniadau i ymateb i’r gerdd ond i asesu’r darllen, rhaid, wrth, reswm gwneud ar lafar neu’n ysgrifenedig gyda thasg sy’n caniatau digon o gyfle i’r disgyblion ymateb yn estynedig. Hefyd, wrth reswm, efallai bydd rhaid gwahanieithu ar gyfer alluoedd gwahanol trwy gynnwys templad o rwy fath neu rhoi strwythr pendant. Y gobeith ydy bod pob cam o’r trefniant addysgu yma yn gosod y patrymau a strwythr iddynt dros amser felly astudio’r gerdd dros hanner tymor neu uned sy’n arwain at yr allbwn orau.

#dwincroesirllinellhud

Advertisements

One thought on “Trefniant Addysgu Yn Defnyddio Cerdd

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s