Methodoleg a dulliau addysgu

pablo (1)

 

Dw i ‘di dechrau ar daith difyr o ddiweddar yn ymchwilio gwahanol dulliau addysgu iaith a methodoleg.  Mae yna bwysau mawr arnom fel athrawon dyddiau hyn i godi safonau a phan daw canlyniadau TGAU atom o flwyddyn i flwyddyn, mae’r pwysau yn cynyddu os nad yw’r canlyniadau fel y disgwylir.  Yn ychwanegol at hyn, rhaid delio gyda’r ffaith bod targedau i’r disgyblion yn codi o flwyddyn i flwyddyn ac yn creu mwy o bwysau i sicrhau canlyniadau gwell i’n disgyblion.

Wrth ystyried y broblem hyn dros nifer o flynyddoedd nawr a wedi arbrofi gyda phob math o wahanol dulliau a strategaethau i gwella’r canlyniadau, dw i ‘di cyrraedd famma. Wrth drafod gydag eraill yn ystod y blwyddyn academaidd diwetha a chanlyniadau is na’r disgwyl eto, des i i ddeall nad oes ‘ffa hudolus’ sy’n mynd i ddatrys y broblem. Problem arall sy’n bodoli i mi ydy’r ffaith bod rhannu ymarfer dda yn gallu bod yn peth drwg weithiau os ydy’r syniadau wedi eu trawsblannu o bynciau gwahanol – disgyblaeth meddwl gwahanol. Er enghraifft, dydy asesu cyfoedion ddim yn gweithio’n rhy dda wrth waith llafar yn yr iaith darged am resymau amlwg ond mae’r prosesau monitro yn beirniadu os nad ydyn ni’n defnyddio’r strategaeth. Rwy’n eitha sicr bod enghreifftiau di-ri gan athrawon CCS lle mae gweithgaredd y dosbarth yn golygu mwy o siarad neu gweithredu trwy’r Saesneg heb ystyried yr effaith ar y caffael a gwastraffu amser. Yn syml, dw i o’r farn os ydyn ni am codi safonau TGAU, rhaid sicrhau bod y plant yn gweithredu a siarad yn yr iaith darged trwy’r cyfnodau allweddol er mwyn sicrhau hyder a gallu yn y Gymraeg a gwir ymateb i her y TGAU yn lle’r geamu rhifau dyn ni’n chwarae ar hyn o bryd. Felly mae llawer o’r strategaethau yma’n cael eu datblygu yn gweithio yn erbyn y cred yma ac yn atal y cynydd hoffwn weld o ran siarad a cyrhaeddaid yn y Gymraeg.

Am y rhesymau hyn, gyda chefnogaeth a her gan fy mentor proffesiynol Mr G Wall, dechreuais ar daith yn edrych ar addysgu’r Gymraeg o safbwynt  newydd trwy edrych ar le hoffwn i fod a gweithio’n ol at Flwyddyn 7.  Dechreuais i ar ddatblygu 90% Iaith Darged bob gwers. Dechreuais i ddatblygu deunyddiau darllen a sicrhau bod darllen a llafar yn ganolbwynt i bob wers. Nawr dwi’n gweld bod gwaith caled a chynllunio craff yn hanfodol i wella ar fy sefyllfa. Rhaid newid fy ymarfer yn gyson er mwyn gwneud y gore mas o bob cyfle yn arfer i f’ymarfer.

Dw i heb os ‘di gweld rhywfaint o newid yn y disgyblion, a chware teg iddynt, mae wedi arwain at llawer o bethau positif ac arddangos nifer o ardaloedd lle mae angen mwy o gwybodaeth arnaf i ddeall mwy am y dulliau a thechnegau i’w addysgu yn well. Mae hyn wedi arwain at lawer o ddarllen blogiau, erthyglau ac ymchwil am addysgu iaith. Mae peth wmbreth o wybodaeth am wahanol methodoleg a dulliau addysgu iaith a’r rhan fwyaf yn ITM achos does neb yn trafod CCS o ddifri.

Dyma rhestr o’r rhai dw i wedi dod ar eu traws hyd yma a wedi defnyddio yn ystod fy nghyrfa:

  • Cyfieithu Gramadegol – methodoleg sy’n golygu addysgu rheol gramadegol a wedyn gwneud ymarferion cyfieithu er mwyn datlbygu’r deallusrwydd;
  • Y Dull Union – methodoleg sy’n gweithredu trwy’r iaith darged a’r disgyblion yn gweithio’r iaith allan drwy ymarfer cyson. Enw arall am hyn ydy’r Dull Naturiol achos dyma’r ffordd dysgom ein mamiaith – gwrando, copio a chynhyrchu. Mae’r pwyslais ar siarad ac mae’n anodd iawn fel dull i greu digon o drochi ym mywyd y disgyblion. Mae’r dril ail-adrodd yn dechneg canolog i’r dull yma a dw i wedi blogio am hyn eisioes yma;
  • Iaith Glywedol – Mae’r dull yma hefyd yn cynnwys elfen gref o ddrilio gan ei fod yn dibynnu ar ddatblygu arferion dysgu da ac mae ail-adrodd cyson a phwrpasol dros amser yn arwain at datblygu’r iaith sy wedyn yn arwain at ysgrifennu yn y pen draw.  Mae’r dril disodli a dril trawsnewid yn bwysig yma i ddatblygu’r patrwm a disodli /trawsnewid elfennau o’r patrwm i greu brawddegau newydd;
  • Trochi – Dyma dull arall sy’n galw am lawer o iaith darged a diwylliant. Anodd iawn i greu’r amgylchiadau iawn yn y dosbarth CCS heblaw bod Cymraeg yn rhan naturiol o fywyd ysgol. Er mwyn creu’r fath amgylchiadau, basai angen i’r disgyblion derbyn mwy o’i addysg trwy gyfrwng y Gymraeg. Serch hyn, mae gweithgaredd sy gwbwl yn yr iaith darged yn dymunol bob amser;
  • Ymateb Corfforol Llawn (TPR) – Mae’r dull yma yn galw ar ddisgyblion i ymateb trwy gwneud yr hyn sy’n cael ei ofyn neu cael symudiadau corfforol i gefnogi dysgu geiriau/brawddegau. Mae hyn yn datblygu wedyn i straeon mae’r disgyblion yn actio allan;
  • Cyfathrebol – Dyma un o’r prif-ddulliau ac mae’n cyfuno llawer ar y dulliau blaenorol. Mae’n canolbwyntio ar ddatblygu ffwythiannau fel holi ac ateb, disgrifio neu adrodd. Dydy gramadeg ddim mor bwysig yn y dull yma ond yn hytrach pwysleisio defnyddio’r iaith yn gyson sy’n arwain at eu datblygiad;
  • Dysgu Drwy Dasg – Mae’r dull yma yn seiliedig ar ddysgu trwy cwblhau tasgau gwahanol. Yn dilyn cyfres o wersi, bydd y disgyblion yn cwbwlhau tasg penodol sy’n gofyn iddynt defnyddio’r hyn maen nhw wedi dysgu ond yn seiliedig ar y thema penodol;
  • Dadawgrymeg – Mae’r dull yma yn seiliedig ar y ffaith bod dysgu iaith yn anodd ac mae defnyddio’r iaith yn effeithio ar hyder y disgybl. Y pwyslais ydy gwneud popeth mor ymlaciol a phosib a defnyddio cymeriadau gwahanol i ymarfer yr iaith yn lle. Mae’r disgybl yn derbyn persona newydd ac mae hyn i fod i lleihau ar y stres o ddefnyddio’r iaith;
  • Dulliau Technoleg – Mae peth wmbreth o wahanol dulliau yn deiliedig ar ddefnyddio cyfrifiadur/technoleg megis Duolingo, Memrise, Rosetta Stone ac ati. Rwy’n eitha sicr bod llawer o’r dulliau uchod yn rhan o’r meddalwedd.

Mae yna llawer mwy o ddulliau a strategaethau wrth gwrs a dw i’n gobeithio fy mod i wedi llwyddo i roi flas ohonyn nhw yma heb or-symleiddio’r theori .

Wedi dweud hyn oll, does dim ‘ffa hudolus’ a dydy un dull ddim yn mynd i ateb y broblem. Wrth ystyried y dulliau, dw i wedi darganfod fy mod innau yn defnyddio llawer ohonynt yn rheddfol dros y blynyddoedd ond tan nawr doeddwn i ddim yn ymwybodol bod fy ymarfer YN SEILIEDIG ar ddulliau sefydlog go iawn. Mae hyn yn caniatau i mi ddadlau nad yw popeth yn addas am fy nosbarth nac adran am rhesymau teilwng a dydw i ddim bellach yn teimlo fel llong heb angor. Datblygu fy arbenigrwydd yn y dulliau yma sy’n bwysig nawr a deall sut gall y gwahanol dulliau bod o ddefnydd a chymorth i’r amrywiaeth eang o ddisgyblion sy gen i.

Dechrau taith sy yma yn unig ond yn sicr mae angen chwyldro arna i er mwyn codi safonau, ac yn bwysicach, i gefnogi’r disgyblion i allu siarad a chyfathrebu yn y Gymraeg yn y dyfodol. Wrth edrych ar fy nosbarth TGAU ar hyn o bryd, pa mor wahanol fasen nhw’n perfformio yn eu haroliadau taswn i wedi deall sut mae’r dulliau gwahanol yma yn gweithio ac i ba pwrpas a taswn i wedi dechrau defnyddio mwy o’r dulliau a theori yma pan oeddynt ym mlwyddyn saith?  Pwy a wyr? Bydd blwyddyn saith yn elwa heb os nac oni bai. #Ymlaen

 

 

Advertisements

2 thoughts on “Methodoleg a dulliau addysgu

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s