Drilio – Bara Menyn y dosbarth L2

j0401966

Mae’r blognod hwn yn rhan o daith proffesiynol wedi’i ysbrydoli gan gwaith @MrGWallCymraeg yn ymchwilio a threialu ddulliau dysgu ac addysgu sy yn y dull ‘trochi iaith’. Gellir darllen am ddatblygiad darllen a gwrando gyda Cyfres Straeon a Sain Sydyn yma ac yma. Hefyd, gellir darllen am ddatblygiadau #TL90Plus a Iaith Darged yma yn fy nosbarth eleni.

Yn y blognod hwn, hoffwn tynnu sylw at ddull a methodoleg ystyrir yn ddull traddodiadol gan llawer. Dydy e ddim yn boblogaidd iawn yn ein dosbarthiadau L2 dyddiau hyn ond y dull ydy DRILIO.

Pan oeddwn yn hyfforddu fel athro, roedd cryn dipyn o sylw i’r dechneg ar y cwrs. Gelwir hefyd yn Dull Union.  Serch y sylw yma ar y dechneg, dim ond holi cwestiwn a disgybl yn ymateb cafodd ei cyflwyno ac roedd disgwyl i ni defnyddio’r dull yma wrth ein gwersi. Yn anffodus, doedd dim llawer o wybodaeth yn fy hyfforddiant am y dulliau ehangach na’r rheswm am ei defnyddio. Roeddwn i eisiau llwyddo ar y cwrs felly dyna be wnes i a dim wedi meddwl llawer mwy amdano tan yn ddiweddar.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gyda dyfodiad addysglonnu a ffads addysgiadol i’n dosbarthiadau, mae tuedd i osgoi’r math yma o ddulliau “traddodiadol” sy’n arwain at caffael neu ymarfer yr iaith yn drylwyr trwy waith caled, canolbwyntio a bod yn ymarferol yn yr ystafell ddosbarth. Dw i wir yn poeni bod y rhan fwyaf o’r gwaith llafar sy’n digwydd yn ein gwersi heddiw ydy darllen ar goedd neu dysgu ar y cof erbyn hyn a bod angen i mi ail-ystyried pob ddull, boed yn ffasiynol neu na, i ail-ddarganfod ymarfer da sy’n cefnogi’r disgyblion pob cam o’r ffordd i gyrraedd man lle byddant yn gallu cynhyrchu iaith yn annibynnol a llwyddo i ddal pen rheswm ag eraill heb sgript.

Yn ddiweddar, gwnes i holiadaur ar FB er mwyn darganfod pa ddulliau drilio roedd pawb arall yn defnyddio. Ni chefais ymateb mewn niferoedd mawr ond mae’n amlwg o’r canlyniadau taw’r dull mwyaf poblogaidd ydy’r Dril Ail-adrodd. Mae rhai yn defnyddio Dril Disodli a llai yn defnyddio Dril Cadwyn a’r Dril Trawsnewid. Rwy’n siwr bod mwy o ddulliau ar gael ond dw i wedi penderfynnu cadw at y rhain am nawr ac at bwrpas y blognod hwn.  Nawr, mae’n bosib bod mwy o athrawon yn defnyddio’r driliau arall am nad ydynt yn gwybod beth ydyn nhw, ac yn wir, dyna oedd sylwad rhai sy’n awgrymu nid fy mhrofiad i yn unig oedd dysgu bod angen drilio ond dim rili yn gwybod mwy na hynny amdano. Serch hyn, y peth sy’n ddiddorol i mi yw: does dim llawer o wybodaeth na hyfforddiant am ddrilio yn gyffredinol. Clywir y gair ‘drilio’ yn aml mewn sesiynau hyfforddiant ac arsylwadau ac rwy hefyd yn siwr bod pawb yn nodio eu deallusrwydd ar y pryd er nad ydynt wir yn gwbod llawer amdano a sut i wneud yn effeithiol, neu yn deall bod e’n golygu holi ac ateb neu ail-adrodd rhywbeth mae’r athro/awes wedi dweud yn unig.

Er mwyn cychwyn trafodaeth a datblygu ar y dull, dw i am gyflwyno’n gyntaf beth ydy’r 4 dril yma a hefyd nodi pwyntiau pwysig i ystyried o ran pam a sut dylwn ni drilio er mwyn gwella ymarfer a chyrraedd y nod. Yn fy marn personol, mae’r dril yn bara menyn i athrawon L2 a’r unig ffordd i ddatblygu siaradwyr sy’n gallu meddwl ar eu traed a chynhyrchu iaith eu hunain heb baratoi ymlaen llaw. Does neb yn droi’n chwaraewr rygbi heb oriau o ymarfer sgiliau drosodd a throsodd cyn chwarae nac oes!

Isod mae grid sy’n egluro’r mathau o ddrilio dan sylw a gwahanol syniadau am eu potensial ieithyddol:

Math o ddril Diffiniad Nodau Ieithyddol
Dril Ail-adrodd Dyma’r dril symlaf oll. Dyma lle mae’r athro/awes yn dweud gair neu batrwm a naill ai’r dosbarth, grwpiau neu unigolion yn ail-ddweud. -Ynganu cywir
-Cyflymder cof
-Adnabod geiriau amledd uchel a phatrymau sylfaenol
-Datblygu sgiliau gwrando
Dril Disodli Yn y dril yma, mae’r disgybl yn ymateb i symbyliad fel cwestiwn ac yn cynhyrchu brawddeg lle maen nhw’n newid un elfen o’r patrwm. Gall fod yn ansoddair, enw, cysylltair neu unrhyw elfen o bod yn onest. -Hyfedredd gyda phatrymau sylfaenol
-Datblygu geirfa ehangach
-Adnabod trefn geiriau
-Datblygu sgiliau gwrando
Dril Cadwyn Mae’r dril yma’n gallu gweithio ar sawl lefel ac felly mae’n anodd i’w ddisgrifio’n hawdd. Y fordd dw i’n edrych arno ydy bod yn golygu symud o un disgybl i’r llall heb fenwbwn gan yr athro/awes. Bydd man cychwyn a phwrpas penodol. Mae’n bosib cyfuno gyda elfennau o’r dril ail-adrodd a disodli hefyd. Gall gweithio ar lefel geiriau unigol neu brawddegau. Ee “Dwi’n mynd i’r dafarn bob wythnos” i grŵp a bydd rhaid dweud y frawddeg ar goedd fesul gair, fesul person, trosodd a throsodd fel bod pawb yn cael dweud pob gair. -Adnabod elfennau brawddeg
-Datblygu ymwybyddiaeth o elfennau patrymau
-Datblygu sgiliau gwrando ac ymateb
-Cynyddu ymwybyddiaeth a deallusrwydd o ystod o batrymau, cwestiynau a amser y ferf
Dril Trawsnewid Yn y dril yma, mae rhaid i’r disgybl gwrando ar symbyliad a wedyn trawsnewid i rhywbeth arall yn dilyn rheol gramadegol. Basai cyflwyno brawddeg positif a disgwyl i’r disgybl troi i’r negyddol yn enghraifft o ddril trawsnewid. -Datblygu sgiliau gwrando
-Datblygu amrywio amser a pherson y ferf
-Datblygu ffurfiau cadarnhaol, negyddol ac ofynnol
-Creu effeithiau a bod yn ymwybodol o dechnegau iaith

I glou’r blognod, hoffwn gynnig rhai bwyntiau dw i’n ystyried yn bwysig wrth feddwl am a chynllunio dril effeithiol:

  1. Hanfod dril ydy ei fod yn gyflym ac ail-adroddus. Mae’n hawdd iawn gor-lwytho a methu yn yr ymdrech i godi hyder neu datblygu pwynt gramadegol. Felly, wrth gynllunio dril o unrhywfath, rhaid sicrhau bod pwynt clir yn eich meddwl a nod pendant i’r gwaith.
  2. Mae dril yn golygu ymarfer elfen o rhywbeth drosodd a throsodd er mwyn sicrhau bod yn effeithiol a dod nol ato yn gyson dros amser i ddwyn eto i’r cof. Mae’n dilyn felly dylai’r un dril cael ei defnyddio dros amser. Ymarfer 5-10 munud dros gyfres o wersi. Wrth fonitro, dylid nodi camgymeriadau neu chamsyniadau cyffredin a thrafod rhain cyn ail-wneud y dril.
  3. Dw i’n meddwl am gynhyrchu sain cywir a deall beth maent yn dweud yn degyg i daflu a dal pel rygbi. Mae’r pasio yn debyg i goslef a thon y llais. Gellir edrych arni fel dysgu darn cerddoriaeth anghyffredin ar offeryn neu dysgu dawns neu symudiadau newydd. Rhaid torri pethau lawr i elfennau penodol, arafu pethau gyda ymarfer cyson pwrpasol ail-adroddus nes bod y sgil, gallu, symudiad neu’r eitem dan sylw yn cyrraedd y safon disgwyliadwy cyn rhoi popeth at ei gilydd a bwydo nol mewn i’r cyfan.
  4. Mae drilio effeithiol yn grefft anodd ac mae’n dilyn bod rhaid ymarfer, arbrofi a mireinio dros amser i ddatblygu dulliau a methodoleg efeithiol. Mae hyn yn wir am y disgyblion hefyd. Felly, mae’n hynod bwysig egluro pam dyn ni’n drilio rhywbeth achos dydy drilio di-bwrpas jest achos ddim yn mynd i lwyddo i symud y disgyblion ymlaen na datblygu hyder hir dymor.
  5. Wrth ddatblygu ar ddril sy eisioes wedi sefydlu a meistroli, ni ddylid newid mwy nag un elfen ar y tro. Wrth symud o ail-adrodd i ddisodli, rhaid rheoli’r newid yn ofalus a chysidro’r naid o ran her.  Mor hawdd i bwrw hyder trwy neidio’n rhy bell a cholli’r tir enillwyd eisioes gyda’r meistrolaeth blaenorol. Mae hyn yn fwy galed eto wrth symud lan i ddril cadwyn neu drawsnewid er bod y mathau yma o ddril yn symud y disgyblion ymlaen i gynhyrchu iaith. Felly mae’n bwysig cadw’r nod yn glir a datblygu dros amser un cam ar y tro a bod yn ymwybodol o’r her i osgoi difetha hyder unigolion.
  6. Mae drilio yn golygu gwaith caled a chyson. Mae’r disgyblion angen her ond nid yn rhy gyflym.  Mae’n debyg i ddatblygu cyhyrau … tipyn bach o ymarfer cyson yn datblygu stamina ac ar ol datblygu pellach mae modd gwneud mwy.
  7. Mae’n bosib gwneud yr un dril ond newid yr amodau er mwyn creu mwy o amrywiaeth a bwrlwm ac osgoi diflastod.
  8. Cofiwch bod y rhan fwyaf o disgyblion eisiau gallu siarad Cymraeg ac yn tueddu diflasu’n fwy gyda ysgrifennu a darllen fel arfer. Felly, mae gweithgareddau par a grwp yn bosibiliadau hefyd ac yn ychwanegu elfen o weithgarwch gwahanol. Mae drilio yn codi hyder ac yn gosod y sylfaen i allu siarad Cymraeg yn dda.

Er mwyn datblygu mwy o syniadau a driliau at bwrpas penodol, dw i wedi dechrau Padlet os hoffech pori neu ychwanegu syniadau ato: PADLET Syniadau Drilio

Hefyd, dyma linc i adnodd sy ar waith i catalogio mwy o syniadau am ddrilio effeithiol yn eich dosbarthiadau a gweithgarwch pwrpasol: Llechen: Adnodd Drilio

Cliciwch ar y llun i rannu’n sydyn ar Drydar.

Hashnodau CAi (2)

Advertisements

5 thoughts on “Drilio – Bara Menyn y dosbarth L2

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s